De Schaal van Samenwerking – ontstaan en geschiedenis

Overleven – Ontlopen – Leren
We gebruiken de Schaal van Samenwerking in al haar ontwikkelingsfases nu zo’n 18 jaar. Pieter begon heel voorzichtig met de drieslag Overleven – Ontlopen – Leren (eigenlijk dacht hij jaren ‘dit is er al, dit is zo simpel en vanzelfsprekend, dat moet al uitvoerig beschreven zijn…).
Het was medio 1998, Reclassering Nederland had bij de werkgever van Pieter de vraag neergelegd of hij mee wilden denken hoe gearresteerde jonge ernstige delinquenten 15-17 jaar toch – zonder gevangenisstraf – de samenleving in zouden kunnen. Ondanks hun ernstige delict, omdat een lange gevangenisstraf deze jonge ‘meelopers’ voor zeker een leven lang in de criminaliteit zouden houden. De zware jongens erachter vastzetten en de loopjongens een nieuwe kans geven was de gedachtegang. Immers de gevangenis is al jaar en dag de beste opleidingsplek voor mensen die de afspraken, die nodig zijn in onze samenleving, niet willen volgen. Kunnen we jonge mensen een alternatieve route geven, trots laten worden op wat ze presteren binnen de regels en wetten van onze samenleving? Zodat ze niet opnieuw terugvallen in delinquentie? Is het ook niet voor slachtoffers van deze daders de beste uitkomst dat jongeren spijt betuigen, hun zogenaamde opdrachtgevers-vrienden linken en ‘hun’ gang-cultuur vaarwel zeggen en zelf mee afbreken, er afstand van nemen en een ander serieus pad op kunnen gaan? In de zoektocht naar een sterk programma, wat het ‘DOEL-Project‘ werd, ontstond vaak ook in gesprek met de deelnemers deze drieslag. Als Pieter weer een jongere uit de gevangenis haalde wist hij: deze jongere is aan het Overleven. De wetten van het overleven gelden, het gaat om ‘wie wint’, ‘wat zijn mijn kansen om te ontsnappen’? Hoe kun je zo’n jonge deelnemer die – vaak bijna uitsluitend negatieve ervaringen heeft – die je nog maar 15 minuten kent, winnen voor een leerroute waarvan iedereen beter wordt? Het zijn de gesprekken met deze jongeren die het fundament voor een nieuwe kijk op samenwerking versterkende programma’s hebben gelegd. Als het met hen lukt…

Diverse afbeeldingen van de Schaal werden uitgeprobeerdOverleven <-> Ontlopen <-> Samenwerken
Later gebruikten we steeds vaker ‘Samenwerken’ als een synoniem voor ‘leren’. De drieslag werd Overleven – Ontlopen – Samenwerken afgekort “O-O-S”. Het moet ergens rond 2002 geweest zijn, het moment ook dat de Schaal is vertaald in het Engels oorspronkelijk afgekort als “SAC”: Struggling – Avoiding – Cooperating. Leren gaf verwarring omdat je in een Overlevende setting ook ‘leert’, niet wat je nodig hebt om met energie samen te werken, maar je zou het wel leren overleven kunnen noemen. Overleven is actief, Samenwerken is actief en Ontlopen zit er tussen: dat kan een vlucht zijn uit een overlevende setting, ergens letterlijk ziek van worden en daarnaast ook ‘ja’ zeggen en ‘nee’ doen, terwijl niemand je daarop met effect aanspreekt. Het is een soort van mist waarin je op steeds meer afstand van elkaar komt te staan. Zowel een overlevende setting als een samenwerking kun je ‘de mist in ont-lopen’.

Ontlopen
Er zijn veel boeken over overleven, het gevecht, conflict en daaruit voortkomend ‘tegenbeweging’ van diplomatie en (veel later) mediation en geweldloze communicatie. Er zijn ook vele boeken over teamplay, samenwerking, groepsontwikkeling, groepsrollen, communicatiestijlen, leiderschap, flow, etc. Er zijn niet of nauwelijks boeken over de wereld tussen deze twee in: Ontlopen. Misschien wel ‘wie zou dat willen lezen?’ Het gevecht met -onder stress- de keuze tussen vechten, vluchten of bevriezen enerzijds en een fijne vertrouwensvolle samenwerking, waarin iedereen onmisbaar op z’n plek zit en met flow een uitdaging aanneemt, anderzijds zijn totaal andere werelden, ook voor onderzoekers en ontwikkelaars van trainingen. We merken nu we de Schaal in professionele teams gebruiken hoe belangrijk ontlopen als fenomeen eigenlijk wel niet is. Er is weinig literatuur over gevonden, laat staan de combinatie van Overleven, Ontlopen en Samenwerken in de vorm van een route waarover teams zich heen en weer bewegen.

Schaal van Samenwerking
De drieslag O-O-S voldeed steeds minder, er zijn allerlei tussenstappen, Ontlopen kent vele kanten en dat gaf verwarring in de trainingen. Bovendien, kunnen we die verschillen niet in een volgorde weergeven werd de vraag.”Het is een schaal waarover je kunt bewegen” zei Floor tijdens één van de talloze gesprekken op landgoed de Hoorneboeg over hoe we O-O-S nog krachtiger zouden kunnen laten werken.
Het gaf de Schaal van Samenwerking (2013) zijn definitieve titel. Je kunt wel stellen dat er ondertussen meer dan honderd mensen een bijdrage geleverd hebben aan de schaal. Vele duizenden deelnemers maakte er kennis mee.
Eerste Banner van de Schaal van Samenwerking 2015Nog maar een jaar of vijf gebruiken we nu deze drie werelden met z’n zeven tussenstappen in de vorm van een Schaal. Janneke Tromp ontwierp de Schaal en het logo. Een schaal die de mate en kwaliteit van een samenwerking meet.
Sinds 2018 zijn de zeven deelgebieden definitief gewijzigd in negen en geven we concrete tips over elke positie op de Schaal.
Al weer zo’n tien jaar teamcoachen we groepen naar een fijne energie gevende staat van samenwerking. Er zijn (deel)vertalingen naast het Engels in het Duits, Frans, Lets, Pools Russisch, Spaans en Zweeds.

Het wordt tijd om de Schaal te delen met de wereld.
We besloten (2017) de schaal vrij te geven als ‘open source’, zolang mensen de ontwikkelaars ervan respecteren, als bron vermelden en verbeteringen om niet delen.

Alsjeblieft, het is voor jou, gemaakt om te delen.