1998: Overleven – Ontlopen – Leren
De Schaal van Samenwerking heeft ondertussen al een hele geschiedenis aan ontwikkelingen achter de rug. Pieter begon heel voorzichtig met de drieslag Overleven – Ontlopen – Leren (eigenlijk dacht hij jaren ‘dit is er al, dit is zo simpel en vanzelfsprekend, dat moet al uitvoerig beschreven zijn…).
Medio 1998 legde Reclassering Nederland bij de werkgever van Pieter de vraag neer of hij mee wilde denken over het vraagstuk hoe gearresteerde jonge ernstige delinquenten van 15-17 jaar toch – zonder gevangenisstraf – de samenleving in zouden kunnen. Ondanks hun ernstige delict, omdat een lange gevangenisstraf deze jonge ‘meelopers’ in veel gevallen een leven lang in de criminaliteit zou houden. De zware jongens erachter vastzetten en de loopjongens een nieuwe kans geven was de gedachtegang. Immers de gevangenis is al sinds jaar en dag de beste opleidingsplek voor ‘het niet leven volgens de afspraken van onze maatschappij’. Kunnen we jonge mensen een alternatieve route geven, trots laten worden op wat ze presteren binnen de regels en wetten van onze samenleving? Zodat ze niet opnieuw terugvallen in delinquentie? Is het ook niet voor slachtoffers van deze daders de beste uitkomst dat jongeren spijt betuigen, en ‘hun’ gang-cultuur vaarwel zeggen. In de zoektocht naar een sterk programma, wat het ‘DOEL-Project’ werd, ontstond vaak ook in gesprek met de deelnemers deze drieslag. Als Pieter weer een jongere uit de gevangenis haalde wist hij: deze jongere is aan het Overleven. De wetten van het overleven gelden, het gaat om ‘wie wint’, ‘wat zijn mijn kansen om te ontsnappen’? Hoe kun je zo’n jonge deelnemer die – vaak bijna uitsluitend negatieve ervaringen heeft – en die je nog maar 15 minuten kent, winnen voor een leerroute waarvan iedereen beter wordt? Het zijn de gesprekken met deze jongeren die het fundament voor een nieuwe kijk op samenwerking hebben gelegd. 

2002: Overleven <-> Ontlopen <-> Samenwerken
Later gebruikten we steeds vaker ‘Samenwerken’ als een synoniem voor ‘leren’. De drieslag werd Overleven – Ontlopen – Samenwerken afgekort “O-O-S”. Leren gaf verwarring omdat je in een Overlevende setting ook ‘leert’, niet wat je nodig hebt om met energie samen te werken, maar je zou het wel leren overleven kunnen noemen. Overleven is actief, Samenwerken is actief en Ontlopen zit er tussen: dat kan een vlucht zijn uit een overlevende setting, ergens letterlijk ziek van worden en daarnaast ook ‘ja’ zeggen en ‘nee’ doen, terwijl niemand je daarop met effect aanspreekt. Het is een soort van mist waarin je op steeds meer afstand van elkaar komt te staan. Zowel een overlevende setting als in een samenwerking kun je ‘er de mist mee ingaan’.

Het moet rond 2002 geweest zijn, het moment ook dat de Schaal is vertaald in het Engels oorspronkelijk afgekort als “SAC”: Surviving – Avoiding – Cooperating. Later werd Surviving > Struggling, omdat ‘to survive’ te sterk aan ‘overwinnen’ is gekoppeld, terwijl het in een wereld van Overleven misschien wel om overwinnen gaat, maar uiteindelijk het gedrag (ook) slachtoffers en weerstand, irritatie en ‘tegenover’ produceert. ‘Struggling’ geeft dat beter weer.

Ontlopen
Er zijn veel boeken over overleven, het gevecht, conflict en daaruit voortkomend ‘tegenbeweging’ van diplomatie en (veel later) mediation en geweldloze communicatie. Er zijn ook vele boeken over teamplay, samenwerking, groepsontwikkeling, groepsrollen, communicatiestijlen, leiderschap, flow, etc. Er zijn niet of nauwelijks boeken over de wereld tussen deze twee in: Ontlopen. Misschien wel ‘wie zou dat willen lezen?’ Het gevecht met -onder stress- de keuze tussen vechten, vluchten of bevriezen enerzijds en een fijne vertrouwensvolle samenwerking, waarin iedereen onmisbaar op z’n plek zit en met flow een uitdaging aanneemt, anderzijds zijn totaal andere werelden, ook voor onderzoekers en ontwikkelaars van trainingen. We merken nu we de Schaal in professionele teams gebruiken hoe belangrijk ontlopen als fenomeen eigenlijk wel niet is. Er is weinig literatuur over gevonden, laat staan de combinatie van Overleven, Ontlopen en Samenwerken in de vorm van een route waarover teams zich heen en weer bewegen.

2013: Schaal van Samenwerking
De drieslag O-O-S voldeed steeds minder, er zijn allerlei tussenstappen, Overleven, Ontlopen en Samenwerken kennen ieder vele kanten en dat gaf verwarring in de trainingen. Bovendien: “kunnen we die verschillen in elke wereld niet in een volgorde weergeven?” werd de vraag. “Het is een schaal waarover je kunt bewegen” zei Floor tijdens één van de talloze gesprekken op landgoed de Hoorneboeg over hoe we O-O-S nog krachtiger zouden kunnen laten werken.
Het gaf de Schaal van Samenwerking (2013) zijn definitieve titel. Janneke Tromp ontwierp de Schaal en het logo. Je kunt wel stellen dat er ondertussen meer dan honderd mensen een bijdrage geleverd hebben aan de schaal. Vele duizenden deelnemers maakten er kennis mee. 

2015: Twee websites gelanceerd
Steeds meer mensen raakten betrokken bij de Schaal terwijl de Schaal tot nu toe vooral intern was gebruikt. In (internationale) trainingen merkten we dat de Schaal gewaardeerd werd. Eerst als een belangrijk inzicht en later ook steeds vaker als goed gereedschap, een soort van routekaart naar betere verhoudingen en daarmee snellere resultaten.

2017: Open source
We besloten (2017) de schaal vrij te geven als ‘open source’, zolang mensen de ontwikkelaars ervan respecteren, als bron vermelden en verbeteringen om niet delen. 

2018: Van zeven naar negen posities
Sinds 2018 zijn de zeven deelgebieden – we noemen ze nu ‘posities’ definitief gewijzigd in negen en geven we concrete tips over elke positie op de Schaal. Een schaal die de mate en kwaliteit van een samenwerking meet.

2019: 27 actiekaarten
En ondertussen zijn er niet alleen negen posities maar ook per positie drie acties (dus 27 acties in totaal) die advies geven over hoe je kunt bewegen van de ene naar de andere positie.

2020: een handleiding en andere producten
U weet wel, dat jaar van het Covid-19 virus gaf ons tijd. Tijd om een handleiding te schrijven die begin 2021 is gedrukt. Tijd om andere producten met klanten te delen. Tijd om webinars voor te bereiden en opleidingsdagen. De eerste opleidingsdag was in september 2020. Er zijn (deel)vertalingen gemaakt, naast het Engels, in het Duits, Frans, Lets, Pools Russisch, Spaans, Roemeens, Hongaars en Zweeds. Er is vanuit het buitenland vraag naar certificering.

2021: successen vieren
Meer dan tien jaar teamcoachen we groepen naar een fijne energie gevende staat van samenwerking.

Op 1 februari werd onze samenwerking officieel vastgelegd in een aparte onderneming. De Schaal van Samenwerking VOF. Opnieuw een mijlpaal om te vieren! De eerste webinar is in februari en we gaan voor een eerste podcast in maart. Wie weet lukt de eerste Ted Talk na de zomer!

De Nederlandse website passeerde op 1 januari 2021 meer dan 75.000 unieke bezoekers en meer dan een miljoen hits. We zijn er blij mee en trots op.